కేంద్రం. జాతీయ ఆరోగ్య విధాన వాగ్దానాన్ని నిలబెట్టుకోవాలి- 2026లో ఆరోగ్య రంగానికి కేంద్ర బడ్జెట్‌ను రెట్టింపు చేయాలి

• కేంద్ర బడ్జెట్‌లో 5% ఆరోగ్య రంగానికి కేటాయించాలి
• జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్‌ను విస్తరించడానికి, ఆరోగ్య సేవలను ఉన్నతీకరించడానికి కేటాయింపులను రెట్టింపు చేయాలి
• ఆశా కార్యకర్తలకు మరియు ఆరోగ్య కార్యకర్తలకు గౌరవప్రదమైన వేతనాలు అందించాలి.

2017 జాతీయ ఆరోగ్య విధానంలో “ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యయాన్ని జీడీపీలో ప్రస్తుతమున్న 1.15% నుండి 2025 నాటికి 2.5%కి పెంచుతామని” కేంద్రం వాగ్దానం చేసింది. 2025 సంవత్సరం ముగిసినప్పటికీ, ఈ ప్రాథమిక లక్ష్యం నెరవేరడానికి ఆమడ దూరంలో ఉన్నాం. ప్రత్యేకించి గత దశాబ్ద కాలంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం తన ఆరోగ్య బడ్జెట్‌లను అవసరమైన స్థాయిలో పెంచకపోవడమే దీనికి కారణం. భారతదేశంలో ఆరోగ్యరంగంపై ప్రభుత్వ వ్యయం చాలా అసంపూర్ణ స్థాయిలో ఉంది. 2025-26లో ఇది జీడీపీలో 1.5% కంటే తక్కువగా ఉంది. ఈ బడ్జెట్ లోటు ప్రజలకు ప్రభుత్వ ప్రాథమిక ఆరోగ్య సేవలు అందుబాటులో ఉండటంపై చాలా ప్రతికూల ప్రభావాలను చూపుతోంది. ఈ సేవలు ఇప్పటికీ అభివృద్ధి చెందకుండా, సిబ్బంది కొరతతో, తగిన మందులు మరియు మౌలిక సదుపాయాలు లేకుండా ఉన్నాయి.

కోవిడ్ మహమ్మారి తర్వాత వాస్తవ పరిస్థితికి విరుద్ధంగా ఆరోగ్యరంగంపై కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యయం తగ్గిందని జన స్వాస్థ్య అభియాన్ తీవ్ర ఆందోళన చెందుతుంది. ఈ పరిస్థితి 2017 జాతీయ ఆరోగ్య విధానం లక్ష్యాన్ని 2025లో కూడా సాధించడం అసాధ్యం చేసింది. రాబోయే 2026-27 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో జాతీయ ఆరోగ్య విధాన లక్ష్యాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఇప్పుడు ఆరోగ్య రంగానికి, ఆరోగ్య సేవలకు కేటాయింపులను రెట్టింపు చేయాలని భారతదేశ ప్రజల తరపున జన స్వాస్థ్య అభియాన్ డిమాండ్ చేస్తోంది. మొత్తం బడ్జెట్‌లో ప్రస్తుతం ఉన్న చాలా తక్కువ స్థాయి అయిన కేవలం 1.5% నుండి, రాబోయే రెండు సంవత్సరాలలో కేంద్ర ఆరోగ్య బడ్జెట్‌ను కనీసం మొత్తం కేంద్ర బడ్జెట్‌లో 5%కి పెంచాలి.

ఆరోగ్య రంగంపై కేంద్ర ప్రభుత్వం చేసే వ్యయం ఏటా కుంచించుకుపోతూనే ఉంది:

అనేక దేశాలతో పోలిస్తే భారతదేశంలో ఆరోగ్యంపై ప్రభుత్వ వ్యయం అత్యంత తక్కువగా ఉంది. ఉదాహరణకు 2021లో భూటాన్ తలసరి ఆరోగ్య వ్యయం భారతదేశం కంటే 2.5 రెట్లు ఎక్కువగా ఉండగా, శ్రీలంక వ్యయం మూడు రెట్లు ఎక్కువగా ఉంది. ఇతర బ్రిక్స్ దేశాలన్నీ భారతదేశం కంటే తలసరి ఆరోగ్య వ్యయం14-15 రెట్లు ఎక్కువ ఆరోగ్య సంరక్షణ కోసం ఖర్చు చేస్తున్నాయి. థాయ్‌లాండ్, మలేషియా దేశాలు భారతదేశం కంటే తలసరి ఆరోగ్య సంరక్షణపై కనీసం పది రెట్లు ఎక్కువ ఖర్చు చేస్తున్నాయి.

కోవిడ్ మహమ్మారి సంవత్సరాలలో ఆరోగ్య రంగంపై ప్రభుత్వ వ్యయం కొంత పెరిగింది. ఈ పెరుగుదలలో అధిక భాగం రాష్ట్రాల కారణంగానే కాగా, కొంతవరకు కేంద్ర ప్రభుత్వం వల్ల కూడా పెరిగింది. కోవిడ్ అనంతర కాలంలో కూడా రాష్ట్రాలు ఈ పెరుగుదలను కొనసాగించాయి. రాష్ట్రాలు ఎదుర్కొంటున్న వనరుల కొరతను పరిగణనలోకి తీసుకుంటే ఇది ప్రశంసనీయం. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (ఆర్‌బిఐ) డేటా ప్రకారం అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో ఆరోగ్యం మరియు కుటుంబ సంక్షేమంపై కేటాయింపులు 2017-18 నుంచి 2025-26 లోపు బడ్జెట్ అంచనాలలో జీడీపీలో 0.67% నుండి 1.1%కి పెరిగాయి. ఈ కాలంలో మొత్తం రాష్ట్ర బడ్జెట్లలో ఆరోగ్య రంగానికి కేటాయింపుల వాటా 5% నుండి 5.6%కి పెరిగింది.

దీనికి విరుద్ధంగా, మహమ్మారి సమయంలో కొంత పెరిగిన కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆరోగ్య వ్యయం, జీడీపీలో శాతంగా, మహమ్మారి అనంతర కాలంలో తగ్గింది. పెరుగుతున్న ధరల ప్రభావాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, 2025-26 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో ఆరోగ్య రంగానికి చేసిన కేటాయింపులు 2020-21లో వాస్తవంగా ఖర్చు చేసిన దానికంటే 4.7% తక్కువగా ఉన్నాయి. దీని అర్థం, ధరలు విపరీతంగా పెరిగినప్పటికీ కేటాయింపులు తగ్గినందున, 2020-21లో అందించగలిగిన సంరక్షణను ఇప్పుడు అందించడం సాధ్యం కాదు. దీని అర్థం ఏమిటంటే, జీడీపీ శాతంగా చూస్తే, కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆరోగ్య రంగానికి కేటాయించే నిధుల్లో 2020-21 లో 0.37% తగ్గగా 2025-26 బడ్జెట్ లో 0.29% తగ్గింది. కోవిడ్ సమయంలో కేంద్ర బడ్జెట్‌లో ఆరోగ్య రంగానికి ఇచ్చిన స్వల్ప ప్రాధాన్యతను కూడా, అప్పటి అత్యవసర పరిస్థితి ముగిసిన తర్వాత తగ్గించేశారని అనిపిస్తోంది. ఈ కాలంలో మొత్తం కేంద్ర ప్రభుత్వ బడ్జెట్‌లో ఆరోగ్య బడ్జెట్ వాటా 2.26% నుండి 2.05%కి తగ్గింది.

మొత్తం ప్రభుత్వ వ్యయంలో కేంద్ర ప్రభుత్వ వాటా 40% ఉండాలని జాతీయ ఆరోగ్య విధానం (NHP) కూడా ప్రతిపాదించింది. దీని ప్రకారం, కేంద్ర ప్రభుత్వ వ్యయం ప్రస్తుతమున్న జీడీపీలో 0.29% స్థాయి నుండి 1%కి పెరగాలి. దీనికి కేటాయింపులను కనీసం మూడు రెట్లు పెంచడం అవసరం. రాబోయే రెండు సంవత్సరాలలో జీడీపీలో 1% లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం కట్టుబడి ఉండాలి.

వనరుల కొరతను అధిగమించి, జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్‌ను విస్తరించాలి :

మనం బడ్జెట్‌ను కొద్దిగా విశ్లేషించి, ఏ పథకాలకు, కార్యక్రమాలకు కోతలు విధించారో, వేటికి గణనీయమైన పెరుగుదల లభించిందో గుర్తించడానికి ప్రయత్నిస్తే, కేంద్ర ప్రభుత్వం యొక్క నిజమైన ఆరోగ్య రంగ ప్రాధాన్యతలను మనం అర్థం చేసుకోగలం. జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్ (NHM), ప్రధాన మంత్రి స్వాస్థ్య సురక్ష యోజన (PMSSY), పోషకాహారంపై పథకాలు, ఆరోగ్య పరిశోధన వంటి సమాజంలోని అత్యంత బలహీన వర్గాల ఆరోగ్యాన్ని పరిరక్షించడానికి మరియు ప్రభుత్వ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికి దోహదపడే పథకాలకు, కష్టకాలంలో అవి మంచి పనితీరు కనబరిచినప్పటికీ, తీవ్రమైన కోతలు విధించబడ్డాయి.

2005లో ప్రారంభించబడిన జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్ (NHM) గ్రామీణ మరియు పట్టణ ప్రాంతాలలో ఆరోగ్య సేవలను మెరుగుపరచడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం చేపట్టిన ఒక కీలకమైన కార్యక్రమం. కానీ గత ఏడు సంవత్సరాలుగా ఈ కీలక పథకంపై చేసే వ్యయం ఎక్కువగా స్తంభించిపోయింది లేదా తగ్గిపోయింది. 2014-15 ఆర్థిక సంవత్సరం నుండి 2018-19 ఆర్థిక సంవత్సరం మధ్య, NHMపై ఖర్చు సగటున 7.4% పెరిగింది, దీనికి ప్రధాన కారణం 2017-18 ఆర్థిక సంవత్సరంలో వచ్చిన ఆకస్మిక పెరుగుదల. అయితే, ఎన్డీఏ ప్రభుత్వ రెండవ పదవీకాలంలో, NHMపై ఖర్చు వాస్తవానికి సగటున 5.5% తగ్గింది.

ఈ కార్యక్రమం యొక్క కేంద్ర ప్రాముఖ్యతను దృష్టిలో ఉంచుకుని, రాబోయే కేంద్ర బడ్జెట్‌లో NHM కేటాయింపులను కనీసం రెట్టింపు చేయాలి. ఇది జాతీయ ఆరోగ్య విధానం 2017 బడ్జెట్ లక్ష్యానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది మరియు ఆరోగ్య మరియు సంరక్షణ కేంద్రాల ఉన్నతీకరణకు, అసంక్రమిత వ్యాధుల (NCD) సేవలను చేర్చడానికి, అత్యంత అవసరమైన పట్టణ ప్రజారోగ్య సేవల విస్తరణకు, మరియు ప్రజల ఆరోగ్య దుర్బలత్వంపై వాతావరణ మార్పుల యొక్క తీవ్రమైన ముప్పులను ఎదుర్కోవడానికి మద్దతు ఇస్తుంది. NHMకు పెంచిన కేటాయింపులు మెరుగైన వేతన స్కేళ్లు మరియు ఒప్పంద ఆరోగ్య సిబ్బంది, ఆశా కార్యకర్తల క్రమబద్ధీకరణను; అన్ని స్థాయిలలో ప్రజారోగ్య సేవలు మరియు మందుల లభ్యతకు హామీని నిర్ధారించాలి.

ప్రభుత్వ రంగాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తూ, ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాలకు ప్రాధాన్యత :

ఆరోగ్య రంగానికి మొత్తం ప్రాధాన్యత మరియు బడ్జెట్‌లను కేంద్ర ప్రభుత్వం మరింతగా తగ్గిస్తోంది. అయినప్పటికీ, తక్కువ కేటాయింపులలో కూడా, ప్రజారోగ్య వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికి బదులుగా, అది ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యాలను మరియు ప్రధాన మంత్రి జన్ ఆరోగ్య యోజన (PMJAY) వంటి బీమా ఆధారిత ఆరోగ్య సంరక్షణ నమూనాలను ప్రోత్సహిస్తూనే ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇటువంటి బీమా ఆధారిత నమూనాల అసమర్థతను పెద్ద ఎత్తున ఆధారాలు చూపిస్తున్నప్పటికీ, క్షేత్రస్థాయి నుండి ఈ పథకం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు పరిమితంగా ఉన్నాయని ఆధారాలు చూపిస్తున్నప్పటికీ, మరియు కాగ్ ఆడిట్ ఎత్తి చూపినట్లుగా భారీ సంఖ్యలో అవకతవకలు ఉన్నప్పటికీ, PMJAY ప్రతి సంవత్సరం గణనీయమైన బడ్జెట్‌ను పొందుతూనే ఉంది. కేంద్ర ఫార్మా మరియు వ్యాక్సిన్ ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలను కూడా పద్ధతి ప్రకారం బలహీనపరుస్తూ, నిధులు అందకుండా చేసి, వాటిని అప్రస్తుతం చేస్తున్నారు.

రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు ఆరోగ్య బడ్జెట్‌లో సరైన వాటాను నిరాకరించడం :

కేంద్ర ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు బదిలీ చేస్తున్న వనరుల వాటాలో క్షీణత అత్యంత ఆందోళనకరంగా ఉంది. 2014-15లో, ఆరోగ్యంపై కేంద్రం చేసిన వ్యయంలో ముప్పావు వంతు (75.9%) రాష్ట్రాలకు బదిలీ చేయబడింది. అయితే, ఎన్‌డిఎ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన మొదటి మూడు సంవత్సరాలలోనే, ఈ వాటా కేవలం సగానికి (53.4%) పడిపోయింది మరియు 2024-25లో (బడ్జెట్ అంచనాలు) కేవలం 43%కి అనే ప్రమాదకరమైన స్థాయికి స్థిరంగా క్షీణించింది – ఇది ప్రాథమిక ఆరోగ్య సేవలను నిర్వహించడానికి ఏమాత్రం సరిపోదు. భారతదేశవ్యాప్తంగా ప్రజలకు ఆరోగ్య సంరక్షణ అందించడంలో ప్రధాన వ్యయాలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలే భరిస్తాయని, కాబట్టి కేంద్ర ప్రభుత్వం వాటికి తగినంత వనరులను అందించాలని మనం గుర్తుంచుకోవాలి. ఆరోగ్య సేవలు ఎక్కువగా రాష్ట్రాల పరిధిలోకి వచ్చినప్పటికీ, ఈ ధోరణి ఆరోగ్యంపై ఆర్థిక వనరుల అధిక కేంద్రీకరణను ప్రతిబింబిస్తుంది.

ప్రధాన ఆరోగ్య బడ్జెట్ కేటాయింపుల స్థానంలో ఆరోగ్య సెస్ ఉపయోగించబడుతోందా?

2018-2019లో, ఆదాయంలో 4%గా ఆరోగ్య మరియు విద్యా సెస్ (HEC) ప్రవేశపెట్టబడింది. పేద మరియు గ్రామీణ కుటుంబాల ఆరోగ్యాన్ని చూసుకోవడానికి, ఆరోగ్యంపై ఉన్న ప్రభుత్వ వ్యయాన్ని పెంచడానికి మరియు విస్తరించడానికి సెస్ ఉపయోగపడాలి. అయితే, ఆరోగ్య మరియు విద్యా సెస్ రూపంలో ఏటా వసూలు చేస్తున్న వేల కోట్ల రూపాయలు ఆరోగ్య బడ్జెట్‌ను విస్తరించడానికి ఉపయోగపడలేదు, దానికి బదులుగా ప్రధాన ఆరోగ్య బడ్జెట్‌లో నిరంతర కోతలను భర్తీ చేయడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తున్నారు. ఉదాహరణకు, 2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో HEC వసూలు రూ. 71,180 కోట్లు, ఇందులో నాలుగో వంతు ఆరోగ్యానికి వెళ్తుంది, ఇది సుమారు రూ. 17,795 కోట్లు. ఈ సెస్ మొత్తాన్ని పక్కన పెడితే, 2020-21 మరియు 2023-24 మధ్య కాలంలో ఆరోగ్యంపై కేంద్ర బడ్జెట్ కేటాయింపులు వాస్తవానికి 22.5% తగ్గినట్లు మనం గమనిస్తాము. ఇది ప్రజల ఆరోగ్యం పట్ల తన ప్రాథమిక బాధ్యతల నుండి కేంద్ర ప్రభుత్వం మరింతగా తప్పించుకోవడానికి దారితీస్తుంది.

ఆరోగ్య బడ్జెట్లకు సంబంధించిన పైన పేర్కొన్న ప్రజా వ్యతిరేక ధోరణుల సందర్భంలో, జన్ స్వాస్థ్య అభియాన్ ఈ క్రింది వాటిని కోరుతోంది:

1. NHP – 2017 లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి 2026-27 బడ్జెట్‌లో ఆరోగ్యానికి కేంద్ర ప్రభుత్వ కేటాయింపులను రెట్టింపు చేయాలి.
2. రాబోయే రెండేళ్లలో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆరోగ్యంపై తన ఖర్చును మొత్తం కేంద్ర బడ్జెట్‌లో కనీసం 5%కి పెంచాలి.
3. ఆరోగ్య సేవలను బలోపేతం చేయడానికి మరియు విస్తరించడానికి, ఆరోగ్య మరియు వెల్నెస్ కేంద్రాల మెరుగుదలకు, ఆశా వర్కర్లు మరియు కాంట్రాక్టు కార్మికులతో సహా ఆరోగ్య సిబ్బందికి న్యాయం చేయడానికి NHM కి కేటాయింపులను రెట్టింపు చేయాలి
4. రాష్ట్రాలు మొత్తం ఖర్చులో మూడింట రెండు వంతులు పంచుకుంటాయి కాబట్టి, రాష్ట్రాలకు బదిలీ చేయబడిన ఆరోగ్య బడ్జెట్ కనీసం మూడింట రెండు వంతులు ఉండాలి. రాష్ట్రాలు ఆరోగ్యంపై తమ ప్రాధాన్యతలను ప్లాన్ చేసుకుని అమలు చేయగలిగేలా ఎక్కువ మొత్తంలో విడదీయబడిన లేదా సరళమైన నిధులు ఉండాలి.
5. NHP లక్ష్యాన్ని GDPలో 2.5% గా వీలైనంత త్వరగా చేరుకోవాలి, రెండు సంవత్సరాలలోపు కేంద్ర ప్రభుత్వం GDPలో కనీసం 1% వాటాను దాని అవసరమైన వాటాగా అందించాలి. ఆరోగ్యంపై ప్రభుత్వ వ్యయాన్ని 2030 నాటికి GDPలో 3.5% కి పెంచాలి.
6. ఆరోగ్య సెస్ మొత్తాన్ని వసూలు చేయడం ద్వారా ప్రధాన బడ్జెట్ కేటాయింపులను భర్తీ చేయడానికి బదులుగా, ఆరోగ్యానికి అంకితమైన వనరులను పూరించాలి.
7. PMJAY ని వెనక్కి తీసుకోండి మరియు ప్రభుత్వ ఆరోగ్య సంరక్షణను బలోపేతం చేయడానికి మరిన్ని వనరులను కేటాయించండి.
8. కేంద్ర ప్రభుత్వ ఔషధ తయారీ సంస్థలు (IDPL, హిందూస్తాన్ యాంటీబయాటిక్స్) మరియు వ్యాక్సిన్ ఫ్యాక్టరీలను వెంటనే పునరుద్ధరించడానికి వనరులను కేటాయించండి. అలాగే APIల ఉత్పత్తి కోసం కర్మాగారాలను స్థాపించడానికి ప్రభుత్వం నిధులు సమకూర్చాలి.
9. కేంద్ర ప్రభుత్వం పరిశోధన మరియు అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించాలి, మందులు మరియు పరికరాల ధరలను నియంత్రించాలి, క్లినికల్ ప్రోటోకాల్‌లను అభివృద్ధి చేయాలి మరియు విద్యా మరియు క్లినికల్ ఎక్సలెన్స్ సంస్థలను ఏర్పాటు చేయాలి.

భారతదేశం అంతటా ఆరోగ్య మరియు సామాజిక కార్యకర్తలు ఈ డిమాండ్లను లేవనెత్తాలని మరియు ఈ సమస్యలపై విస్తృత అవగాహన కల్పించాలని JSA పిలుపునిచ్చింది. రాబోయే బడ్జెట్ సమావేశాల్లో కేంద్ర ఆరోగ్య బడ్జెట్‌లో ఇంత పెద్ద పెరుగుదల కోసం వివిధ పార్లమెంటు సభ్యులు చురుకుగా చర్చించాల్సిన అవసరం ఉంది. అన్ని వర్గాల ప్రజలు ప్రాథమిక హక్కుగా అవసరమైన ఆరోగ్య సేవలను పొందేందుకు వీలుగా తగిన వనరులను నిర్ధారించుకోవడానికి, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తమ సొంత రాష్ట్ర ఆరోగ్య వ్యయంలో పెరుగుదలను కొనసాగించడంతో పాటు, కేంద్ర ఆరోగ్య వ్యయంలో అధిక వాటాను డిమాండ్ చేయాలి.